Kreatinin Klirensi Hesaplama Aşamaları ve Normal Değerleri Hakkında Bilinmesi Gerekenler

Kreatinin klirensi testi yapılışı, hesaplamaları, yapılış aşamaları, yaşa ve diğer endekslere göre normal değer aralıkları hakkında bilinmesi gereken detaylar yazımızda.

Kreatinin Klirensi Testi

Kreatinin klirensi testi, genel anlamıyla böbreklerin çalışma fonksiyonlarını değerlendirmek amacıyla kullanılan kan ve idrar testidir. Hastada böbrek yetmezliği veya böbrek tıkanıklığı türünde bir böbrek fonksiyon bozukluğu olduğundan şüphelenildiği durumlarda bu test istenir. Normal fonksiyonda çalışan bir böbrek, kanı süzme işlemini gerçekleştirir. Bu süzme işlemi esnasında da vücutta kalması gereken maddelerin kan yoluyla vücutta muhafazasını sağlarken, vücuttan atılması gereken maddeleri de idrar üreterek bu yolla vücuttan dışarı atar. Vücuttan atılması gereken maddelerden biri de kaslardaki kreatin maddesinin yıkımıyla ortaya çıkan ve vücudumuzun işleyişinde herhangi bir işlevi olmayan kreatinin maddesidir. 

Kreatinin klirensi testi; kan ve idrarda bulunan kreatininin miktarlarına göre hesaplanan bir testtir. Bu test ile birim zamanda (dakikada) kreatininden temizlenen plazma miktarı gözlemlenebilir. Bu sebeple de bu test, böbreklerin ne kadar iyi çalıştığını saptamak konusunda iyi bir belirticidir. 

Farklı etkenlere bağlı olarak kreatininin klirensi değerleri yükseliş ve düşüş göstermektedir. Ciddi böbrek hasarı veya kronik böbrek rahatsızlıkları, şok, kas distrofisi, kas yaralanması, yorucu egzersizler, vücudun susuz kalması ve yanıklar gibi etkenler kreatinin klirensi miktarının yüksek çıkmasının nedenleridir. Vücudun susuz kalması, şok, hayati tehdit oluşturan enfeksiyon, idrar yolu tıkanıklığı, kalp yetmezliği, mesane çıkışı tıkanıklığı, böbreklere düşük kan akışı, böbrek filtreleme birimlerinde hasar meydana gelmesi ve böbrek yetmezliği gibi etkenler de bu değerlerin düşük çıkmasının nedenleridir. Aynı zamanda bu değerlerin düşük çıkması ciddi bir akut veya kronik böbrek rahatsızlığını işaret edebileceğinden bu testler hayati önem taşımaktadır. 

Testin Yapılışı ve Değer Aralıkları

Kreatinin klirensi hesaplama testi 24 saatte alınan idrar ve kan örnekleri ile gerçekleştirilmektedir. Hastadan 24 saatlik idrarı istenir. Bunun nedeni ise idrarda saptanan kreatininin miktarının gün içinde sürekli değişkenlik gösterebilecek olmasıdır. Bu bağlamda dört veya on iki saatlik aralıklarla idrar istenmektedir. Test ve inceleme için kan değerlerine de bakılması gerekmektedir. Bu testte kan örnekleri genellikle kolda bulunan bir toplar damardan alınmaktadır. Aynı zamanda kan örneğinin, idrar örneklerinin alındığı günde ve saatlerde alınması gerekmektedir. Daha sonra ise örnekler laboratuvar ortamına alınarak kanda ve idrarda ayrı ayrı değerler ölçülür ve kan idrar kreatininin oranları kıyaslanarak hesaplanır. Kreatinin klirensi testi sonucunda çıkan normal değerler kişilerin boy, kilo, vücut kas kitle endeksleri ve yaşlarına göre değişkenlik göstermektedir. Kreatinin klirensi normal  değer aralıkları ise mL/dk cinsinden hesaplanır ve şu şekildedir;

  • 0. gün: 17–- 60 mL/dk
  • 1. hafta: 26 – 68 mL/dk
  • 1 ay: 30 – 86 mL/dk
  • 3 ay: 39 – 114 mL/dk
  • 6 ay: 49 – 157 mL/dk
  • 1 yaş: 62 – 191 mL/dk
  • 2 yaş: 89 – 165 mL/dk
  • 13 yaş erkek: 88 – 146 mL/dk
  • 13 yaş kadın: 81 – 134 mL/dk
  • 30 yaş erkek: 82 – 140 mL/dk
  • 30 yaş kadın: 75 – 128 mL/dk
  • 40 yaş erkek: 75 –133 mL/dk
  • 40 yaş kadın: 69 – 122 mL/dk
  • 50 yaş erkek: 68 – 126 mL/dk
  • 50 yaş kadın: 64 – 116 mL/dk
  • 60 yaş erkek: 61 – 120 mL/dk
  • 60 yaş kadın: 58 – 110 mL/dk
  • 70 yaş erkek: 55 – 113 mL/dk
  • 70 yaş kadın: 52 – 105 mL/dk
  • Yetişkin erkek: 94 – 140 mL/dk/1,73m2
  • Yetişkin kadın: 72 – 110 mL/dk/1,73m2
  • Bozukluk: mL/dk/1,73m2
  • Sınırda: 62,5 – 80
  • Hafif: 52 – 63
  • Ilımlı: 42 – 52
  • Orta: 28 – 42
  • Anlamlı: < 28

Dikkat edildiği üzere değerler kadınlarda erkeklere oranla daha düşüktür. Bunun nedeni ise erkeklerin bayanlara oranlar kas kitle endekslerinin daha yüksek oranda olmasıdır. 

resim-137

Kreatinin klirensi hesaplama testi 24 saatte alınan idrar ve kan örnekleri ile gerçekleştirilmektedir. Hastadan 24 saatlik idrarı istenir. Bunun nedeni ise idrarda saptanan kreatininin miktarının gün içinde sürekli değişkenlik gösterebilecek olmasıdır. Bu bağlamda dört veya on iki saatlik aralıklarla idrar istenmektedir. Test ve inceleme için kan değerlerine de bakılması gerekmektedir. Bu testte kan örnekleri genellikle kolda bulunan bir toplar damardan alınmaktadır. Aynı zamanda kan örneğinin, idrar örneklerinin alındığı günde ve saatlerde alınması gerekmektedir. Daha sonra ise örnekler laboratuvar ortamına alınarak kanda ve idrarda ayrı ayrı değerler ölçülür ve kan idrar kreatininin oranları kıyaslanarak hesaplanır. Kreatinin klirensi testi sonucunda çıkan normal değerler kişilerin boy, kilo, vücut kas kitle endeksleri ve yaşlarına göre değişkenlik göstermektedir. Kreatinin klirensi normal  değer aralıkları ise mL/dk cinsinden hesaplanır ve şu şekildedir;

  • 0. gün: 17–- 60 mL/dk
  • 1. hafta: 26 – 68 mL/dk
  • 1 ay: 30 – 86 mL/dk
  • 3 ay: 39 – 114 mL/dk
  • 6 ay: 49 – 157 mL/dk
  • 1 yaş: 62 – 191 mL/dk
  • 2 yaş: 89 – 165 mL/dk
  • 13 yaş erkek: 88 – 146 mL/dk
  • 13 yaş kadın: 81 – 134 mL/dk
  • 30 yaş erkek: 82 – 140 mL/dk
  • 30 yaş kadın: 75 – 128 mL/dk
  • 40 yaş erkek: 75 –133 mL/dk
  • 40 yaş kadın: 69 – 122 mL/dk
  • 50 yaş erkek: 68 – 126 mL/dk
  • 50 yaş kadın: 64 – 116 mL/dk
  • 60 yaş erkek: 61 – 120 mL/dk
  • 60 yaş kadın: 58 – 110 mL/dk
  • 70 yaş erkek: 55 – 113 mL/dk
  • 70 yaş kadın: 52 – 105 mL/dk
  • Yetişkin erkek: 94 – 140 mL/dk/1,73m2
  • Yetişkin kadın: 72 – 110 mL/dk/1,73m2
  • Bozukluk: mL/dk/1,73m2
  • Sınırda: 62,5 – 80
  • Hafif: 52 – 63
  • Ilımlı: 42 – 52
  • Orta: 28 – 42
  • Anlamlı: < 28

Dikkat edildiği üzere değerler kadınlarda erkeklere oranla daha düşüktür. Bunun nedeni ise erkeklerin bayanlara oranlar kas kitle endekslerinin daha yüksek oranda olmasıdır.