Kan Tahlilinde Hematokrit (Hct) Sonuçların Değerlendirilmesi

Kırmızı kan hücre hacminin tüm vücuttaki toplam kan hücrelerinin hacmine oranının hesaplandığı testler Hematokrit (Hct) olarak adlandırılır. Tam kan sayımının (CBC) bir parçasıdır.

Kan Tahlilinde Hematokrit (Hct) Sayımı 


Hct tahlil tüpü

Kan, çoğunlukla serum adı verilen neredeyse berrak bir sıvıda asılı kalan plazmalar, kırmızı kan hücreleri ve beyaz kan hücrelerinden oluşan hayati bir sıvıdır. Kırmızı kan hücreleri vücudumuza oksijeni dağıtmakta görev alırlar. Bu hücrelerin az olması dokulara oksijen taşınmamasına ve oksijen azlığına neden olur. Nefes darlığı, genel halsizlik, cilt renginde ve göz akında görülen sararmalar belirtilerden bazılarıdır. 

Kan Tahlilinde Hct Nedir?

Hematokrit (hct) tahlili, kandaki kırmızı kan hücrelerinin tüm kan hücrelerine göre yüzdesinin belirlendiği basit bir kan testidir. Burada hematokrit değerler tek başına bir parametre değildir diğer semptomlar ve bu semptomların ne kadar uzun süredir var olduğu gibi kriterler hastalığın tanımlanmasında önem taşır. 

Hct Kan Tahlili Değerlendirmesi

Hct tahlili çoğu laboratuvarda çeşitli tahlil sonuçlarını birlikte ve otomatik test eden bir makine ile ölçülür.  Tam kan sayımı makineleri olarak da bilinen bu makineler belli parametreleri temel alarak hematokrit sonuçlar ile birlikte hemoglobin konsantrasyonunu, alyuvarlar, akyuvarlar ve trombositler ile ilgili tüm sonuçları analiz eder ve parametrelere uygunluğunu denetler. Parametrelerin altında kalan ya da üstünde çıkan sonuçlar diğer semptomlar ile birlikte değerlendirilir. Bu testler basit testlerdir ve sonuçları hızlı bir şekilde alınabilir. 

Tahliller sırasında kullanılan diğer bir test ise eğrilmiş kriter testidir. Bu test sırasında özel tüpler kullanılarak tahlil edilecek kan santrifüje edilir. Santrifüj sırasında alyuvarlar dibe çöker ve plazma yapılar ile akyuvarlar tüpün üst kısmında toplanır. Hesaplamalar, tüp içindeki yükseklik baz alınarak hematokrit yüksekliğinin tüp içindeki toplam sıvıya bölünmesi ile elde edilir. 

Hct Değerleri

  Yüzdelik olarak (%)
Yenidoğan  55-68
1 haftalık bebeklerde 47-65
1 aylık bebeklerde 37-49 
3 aylık bebeklerde 30-36 
1 yaş çocuklarda 29-41 
10 yaş çocuklarda 36-40 
Yetişkin erkeklerde 42-54 
Yetişkin kadınlarda 38-46 
Hamilelik döneminde 30-46

 Ayrıca bu oranlar yaşanılan coğrafik koşullara göre değişebilmektedir. Yükseklik arttıkça alyuvar sayısında da bir artış olur. Bu yüzden yüksek rakımlı bölgelerde yaşayan yetişkin kadınlarda hematokrit oranlar  %41-56, yetişkin erkeklerde ise %45-61 seviyesinde olabilir. Oksijen ihtiyacı arttıkça hematokrit hacmi de artar bu yüzden kent yaşamı ve kırsal bölge yaşamı Hct tahlil sonuçlarının farklı oranlara bağlı değerlendirilmesini gerektirir. Yukarıda sayılan yüzdelik oranlar genel bir tabloyu gösterse de yerel sağlık kuruluşları kan sayımı yaparken kendi coğrafi şartlarını baz alan parametreler kullanarak tahlil sonuçlarını değerlendirirler.  

Hct Değerlerini Etkileyen Faktörler 

Yaş, cinsiyet, hamilelik, yaşanılan bölgenin oksijen şartları, beslenme düzeni gibi birçok faktör hematokrit değerlerini etkilemektedir. Bu yüzden değerlendirme yapılırken bulunulan bölgeye göre bazı parametreler belirlenir ve bu parametrelerin altında kalan Hct değerleri düşük üstünde olanlar ise yüksek olarak değerlendirilir. 

Hct düşüklüğüne neden olan faktörler;

  • Anemi,
  • Dalak büyümesi, 
  • Kanama (iç kanama, ülser, kazalar),
  • Alyuvar tahribatı (orak hücre),
  • Alyuvar üretiminde yavaşlama 
  • Kemik iliği baskılanması
  • Beslenme sorunları
  • Aşırı hidrasyon (polidipsi, intravenöz hidrasyon).

Hct yüksekliğine neden olan faktörler;

  • Dehidrasyon (susuzluk),
  • Düşük oksijen,
  • Konjenital kalp hastalıkları,
  • Kemik iliğinin aşırı çalışması,
  • KOAH, 
  • Kronik uyku apsesi,
  • Pulmoner emboli.

Tetkik ve Tedavi Süreci 


hct nedir, tahlil nasıl değerlendirilir?

Hematokrit değerlerinin düşük ya da yüksek olması durumunda altta yatan nedenler araştırılarak kişinin genel sağlık durumu kontrol edilmelidir. Kullanılan ilaç varlığı, yakın zamanda kan kaybına neden olan bir kaza geçirilip geçirilmediği, beslenme alışkanlığı, dağcılık gibi aktivetelerin varlığı sorgulanmalıdır. Günlük yaşam aktiviteleri ve hastalık geçmişi yanında yakın zamanda nefes darlığı, baş dönmesi, genel halsizlik gibi şikayetler tanı sürecinde yardımcı olur. Kan tahlili Hct yüksekliği kemik iliğinin aşırı çalışmasından kaynaklanıyorsa kemik iliği biyopsisi istenebilir.

Hematokrit değerlerdeki düşüklüğün beslenme sorunlarından kaynaklandığı durumlarda B1, B12, Demir, Folik asit gibi vitamin ve mineral takviyeleri ile diyet listesi önerilmektedir. Ayrıca sigara içmek ve alkol kullanmak hct değerlerinde düşük sonuçlara neden olabilir. Bu yüzden doktorunuz rehabilitasyon çalışmalarına katılmanızı isteyebilir. Anemi gibi hastalıklarda aneminin türü tedavi sürecini belirler. Orak hücre gibi genetik anemi hastalıklarında tedavi süreci uzun olurken beslenme bozukluklarına bağlı anemilerde sadece vitamin takviyesi yeterli olacaktır. 

İlik kanseri gibi hastalıklar kemik iliğine baskı yaptığından hem hastalık sürecinde hem de kemoterapi ve radyoterapi gibi terapiler yüzünden terapi sürecinde hematokrit değerlerin normalin dışında olmasına neden olabilir. Bu süreçte doktorla işbirliği yapmak ve uyarıları ciddiye almak semptomların azaltılmasına yardımcı olur.