İdrar Tahlilinde pH Normal Değerleri, Anormal Değerler ve Nedenleri

İdrar tahlili ile yapılan pH tespiti kişilerin idrar içinde bulunan asit seviyelerin ölçülmesini sağlamaktadır. Hastalıklar açısından gerekli bir testtir.

İdrar Tahlilinde Ph

pH testi idrarda bulunan asit seviyesinin ölçülmesi adına yapılan bir uygulamadır. Bir idrar örneği hasta tarafından verdikten sonra, hemen test edilmek üzere laboratuara gönderilir. Sağlık uzmanı test için renk duyarlı bir ped ile hazırlanana bir yağ çubuğu kullanmaktadır. Yağ çubuğunda meydana gelen renk değişimi idrardaki asit seviyesini belirtir. Gerekirse uzman 24 saatlik süre içinde evde idrarın toplanmasını bile isteyebilir. İdrarın testinin sonuçlarının en doğru şekilde çıkması adına hastanın uzmanın söylediklerini en doğru şekilde uygulaması gerekir. Yapılan idrarın testinde normal pH aralıkları;

  • 0 – 7 asit
  • 7 tarafsız
  • 7 – 14 alkalin

İdrarda pH ölçüm aralıkları

  • pH 5 – 8.5

İdrarda pH seviyeleri

  • Bu test idrar içinde asit veya alkalin içeriğini göstermektedir.
  • Hidrojen iyonlarının konsantrasyonu ölçülür.

Anormal pH değerleri

Kalıcı alkalin idrarda (pH 7 – 8)

  • İdrar yolu enfeksiyonu
  • Vejetaryen diyet
  • Alkaloz
  • Pilor stenozu / obstrüksiyonu
  • Kusma
  • Alkalileştirici ilaçlar

Sürekli asit idrarda (pH 5 – 7)

  • Gut
  • Ateş
  • Fenasetin alımı
  • Ürik asit tahmini yatkınlığı (böbrek taşı)

İdrarda pH Testi Hazırlanma

Testin yapılmasından önce uzman hekimler bazı ilaçların bırakılmasını isteyebilir. Bu ilaçlar arasında;

  • Asetazolamid
  • Amonyum Klorür
  • Potasyum sitrat
  • Sodyum bikarbonat
  • Tiazid diüretik

Uzman hekimle konuşmadan herhangi bir ilaç alımı yapılmamalı ve ilaç bırakılma işlemi de yapılmamalıdır. Test yapılmadan önce normal ve dengeli beslenmeye devam edilmelidir. Peynir, sebze ve meyve tüketimi ile alakalı yüksek düzeyde yapılan beslenmeler sonucunda pH değerlerinde yükselmeler meydana gelebilir. Balık, et ürünleri veya peynirle dolu bir beslenme de idrar pH’nı düşürebilir.

Testin Yapılma Nedenleri

Uzman hekimler idrar asit seviyelerindeki değişiklikleri kontrol etmek adına bu testin yapılmasını ister. Ayrıca aşağıda bulunan sorunların netleştirilmesi adına da gerekebilir.

  • Böbrek taşı idrarda pH seviyesinde değişimlere neden olur. İdrarın ne kadar asidik olduğuna bağlı olarak da farklı taş türleri meydana gelebilmektedir.
  • İdrar yollarında bulunan enfeksiyonlardan kaynaklı olarak da yapılabilir.
  • Vejetaryenler olmayan kişilerde idrar pH’sı asidiktir. Narenciyeli meyveler, baklagiller, tahılları ve sebzeler açısından zengin bir beslenme şekli pH’ın yükselmesine neden olur. Bundan dolayı da daha alkalin olan idrar üretimi meydana gelir. Üriner sistem enfeksiyonlarından kaynaklı bakteriler çoğu zaman idrarın daha alkalin olmasını sağlamaktadır. Çünkü bakteriler üreyi amonyak ve diğer alkalin atık ürünlerine ayrılmasını sağlar. İdrar pH’sı farklı asidoz ve alkaloz türlerinde değişim gösterir. pH kontrolü, renal taşı, bakteriyel enfeksiyonlar ve ilaç tedavisi de dâhil olmak üzere çeşitli hastalıkların tedavisi konusunda önem taşır.

Böbreklerde taş oluşumu idrarda bulunan pH seviyesine bağlıdır. Böbrek taşı ile alakalı tedavisi bulunan kişilerde sık şekilde diyetler ya da böbrek taşı oluşumu olmayacak şekilde idrarın pH’sını değiştiren ilaçların kullanımı verilir. Kalsiyum fosfat magnezyum, kalsiyum karbonat ve fosfat taşları alkalin idrarda gelişmektedir. Bu gerçekleştiği zaman idrar asidik şekilde kalır. Ürik asit, kalsiyum oksalat ve sistin taşları asidik idrar içinde çökelir. Bu tarz durumda idrar alkaline ya da normalden daha asidik tutulmalıdır. Sülfat ilaçları ile yapılan tedavilerde alkalin idrarlar, sülfonamid kristallerinin oluşumunu önlem konusunda yardımcı olur.

Normal Sonuçlar

Normal pH aralıkları;

  • 0 – 7 asit
  • 7 tarafsız
  • 7 – 14 alkalin

Yukarıda bulunan örnekler, bu testlerin sonuçları için ortak ölçümlerdir. Normal değerler laboratuarlar arasında değişiklikler gösterebilir. Bazı laboratuarlar farklı ölçümler kullandığından dolayı ya da farklı numuneleri test eder. Çıkan test sonuçlarının neyi ifade ettiği ile alakalı olarak hastanın uzman hekim ile konuşması gerekmektedir.

Anormal Sonuçların Ortalama Olanı

Yüksek bir idrarda pH’si aşağıdakilerden kaynaklanabilir:

  • Asitleri düzgün bir şekilde kaldırmayan böbrekler (böbrek boru asidozu )
  • Böbrek yetmezliği
  • Karın pompalama (gastrik emme)
  • İdrar yolu enfeksiyonu
  • Kusma

Düşük idrarda pH’si aşağıdakilerden kaynaklı olarak ortaya çıkabilir.

  • Diyabetik ketoasidoz
  • İshal
  • Vücut sıvıları içinde meydana gelen çok fazla asit, örneğin; diyabetik ketoasidoz
  • Açlık

Üriner pH ile ilgili hatırlanması önemli olan noktalar;

  • İdrar pH’sının en doğru bir şekilde ölçülme işlemi sadece yeni bir örnek alınarak yapılır. 
  • Uyku esnasında azaltılmış pulmoner ventilasyon solunum asidozuna sebep olur. Bundan dolayı sabah kalkınca yapılan ilk idrar çoğu zaman asidiktir.
  • Üriner sistem enfeksiyonu ya da bakteriyel kontaminasyona sebep olan bakteri, alkalin idrarın üretilmesini sağlar.

Her ne sebepten kaynaklı olarak yapılırsa yapılsın test sonuçları ile alakalı yorumlamalar kesinlikle hasta ve çevresi ile birlikte yapılmamalıdır. Alınan test sonuçları uzman hekime götürülür. Bundan sonra uzman gerekli tedavi sürecine en doğru şekilde başlar.